*స్వఛ్ఛ ఆటో, టిప్పర్ కార్మికుల స్వతంత్రతను కాపాడాలి*
*ఎస్. జీవన్ కుమార్ - మానవ హక్కుల వేదిక*
బాపట్ల కృష్ణమోహన్, మీడియా టుడే, అక్టోబర్ 04:
మన నగరాలలో నగరం యొక్క విస్తృతిని బట్టి కొన్ని లక్షల సంఖ్యలో కార్మికులు మన గృహాలలోంచి
వచ్చే చెత్త,రోడ్లపై ఉండే చెత్త, ఆఫీసుల్లో , కార్మాగారాలలో, హోటల్లలో , రకరకాల దినసరి కార్యక్రమాల్లోంచి వచ్చే చెత్తను శుభ్ర పరుస్తుంటారు.రోడ్లపై పేరుకుపోయే దుమ్ము, దూళినే కాకుండా అక్కడక్కడ పడి ఉన్న పిల్లి, ఎలుక, కుక్కలలాంటి జంతువుల కళేబరాలను తీసి వేస్తుంటారు. ఎప్పుడైనా మన ఇంట్లో నుండి చెత్త తీసుకోకపోయినా, రోడ్లపై చెత్త చెదారం కనిపించినా, క్షేత్రస్థాయిలో చెత్తను తీసుకెళ్ళే కార్మికులపై ఆగ్రాహం ప్రదర్శిస్తుంటాం. అప్పుడప్పుడు దాడులకు కూడా పాల్పడడం జరుగుతుంది.ఈ కార్మికులు చేసే ఈ మన పనిని అసహ్యించు కుంటాం. చెత్త అబ్బాయి, చెత్త ఆయన, చెత్త ఆమె అని చాలా అగౌరవంగా సంభోదిస్తుంటాం. కాని ఆ చెత్త శుభ్ర పరిచే వ్యవస్థ పనిచేసే తీరు ఏంటి, అందులో ప్రభుత్వం, మున్సిపాలిటీల పాత్ర ఎంత, కార్మికుల పాత్ర ఎంత అన్న విషయాలు మనం తెలుసుకోవలసిన అవసరం ఉంది.జంటనగరాలతో పాటు ఈ నగరాలచుట్టూ కొత్తగా విస్తరించిన ప్రాoతాలు, ఆధునిక కాలనీలలో చెత్త శుభ్రం చేసే వ్యవస్థ అమలులో ఉంది. ఇండ్లలోని చెత్తను, బస్తీలు, కాలనీలు, రోడ్లపై ఉండే చెత్తను ప్రతిరోజు పొగుచేసి దాన్ని మున్సిపాలిటి నిర్ధేశించిన స్థలాలో వేస్తారు. అక్కడ నుండి జి.హెచ్.ఎమ్.సి లేక ప్రయివేటు కాంట్రాక్టర్ వాహనాల ద్వారా
ఆ చెత్తను ప్రధాన డంపింగ్ ప్రదేశమైన జవహర్ నగర్ కు తరలిస్తారు.నగరంలో రోజూ రోడ్లు,శుభ్రం చేసే పనిలో దాదాపు 20 వేలమంది కార్మికులు పని చేస్తూ ఉంటారు. ఇందులో కేవలం,రెండు వేల మంది మాత్రమే మున్సిపాలిటీ చే నియమింపబడి ,ప్రభుత్వ నియమాల ప్రకారం జీత భత్యాలు పొందుతారు.
తక్కిన వారంతా ఔట్ సో ర్సింగ్ , కాంట్రాక్ట్ కార్మికులు. వీళ్ళంతా ఒక డజను మంది కాంట్రాక్టర్ల అజమాయిషీలో పని చేస్తుంటారు. వీళ్ళే కాక,
గృహాలలో నుండి ప్రతి రోజు,ఇంటి ఇంటికీ తిరిగి చెత్త తీసుకెళ్ళి డంపింగ్ ప్రదేశాలకు తరలించే కార్మికులవ్యవస్థ కూడా ఒకటి ఉంది.వీళ్ళు ఎవరి అజమాయిషీలో పని చేయరు.
30 సంవత్సరాల క్రితం ప్రభుత్వం మూడు చక్రాల డబ్బా రిక్షాలు సరఫరా చేస్తే వాటి లో ఈ కార్మికులు గృహాలలోంచి చెత్తను తీసుకెళ్ళే వారు. ఇందులో కూడా కొందరు మున్సిపల్ ఉద్యోగులు, కొందరు ప్రయివేటు, ఔట్ సోర్ సింగ్ కార్మికులు పని చేసేవారు. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడ్డ తర్వాత మూడు చక్రాల బండిలో చెత్త తరలించే కార్మికులకు సబ్సిడీ ఇచ్చి స్వచ్ఛ ఆటోలు, టిప్పర్లు ప్రభుత్వం అందచేసింది. దాదాపు 5000 డీజిల్ తో నడిచే వాహనాలను దళిత, వెనుక బడ్డ కులాలకు ప్రభుత్వం సబ్సిడీ కింద,బ్యాంకుల నుండి రుణ సౌకర్యం కల్పించింది.సబ్సిడీ పోను మిగతా డబ్బు ఈ కార్మికులు,వాళ్ళు సేవలు అందిస్తున్న గృహయజమానుల దగ్గరి నుండి తీసుకొనే డబ్బులోoచి, చెల్లించి
ఆ వాహనాలకు స్వంత దార్లు అయ్యారు. సరిగ్గా ఇదే సమయంలో.....
**రాంకీ ఎన్విరాన్ ఇంజనీరింగ్ లిమిటెడ్**
అనే ప్రయివేటు సంస్థ వివిధ డంపింగ్ యార్డుల్లో ప డేస్తున్న చెత్తను, డంపింగ్ కేంద్రం అయిన జవహార్ నగర్ కు తరలించేది.
ఆ డంపింగ్ యార్డు నిర్వహణ విషయంలో 2009 వ సంవత్సరంలో ప్రభుత్వం రాంఖీ సంస్థ తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.తరవాత 2018లో, 2022 లో రెండు పర్యాయాలు,ప్రభుత్వం రాంఖీ సంస్థతో ఒప్పందం పునరుద్దరణ (రెన్యూవల్) చేసుకున్న సంధర్భాలలో ఈ సంస్థ ప్రభుత్వం నుండి చాలా రాయితీ లు రాబట్టుకుంది.
రాంఖీ సంస్థ చెత్తనుండి తయారు చేసే విద్యుత్ చక్తిని, కంపోస్టు ఎరువును ఆ సంస్థ నే అమ్ముకోవడానికి ప్రభుత్వం ఒప్పుకుoది. డంపింగ్ యార్డు స్థలం ప్రభుత్వమే తన ఆధీనంలో ఉన్న భూమిని సంస్థకు కేటాయిస్థానని ఒప్పుకుంది.ప్రస్తుతం జవహర్ నగర్ ప్రధాన డంపింగ్ యార్డ్ కాకుండా, మేడ్చల్-మల్కాజ్ గిరి జిల్లాలో ఫతుల్ల గూడ, కూకట్ పల్లి మండలంలో, శంషగూడ మరియు రంగారెడ్డి, గండిపేట మండలంలోని గంధం గూడలో ప్రభుత్వం కెటాయించిన భూముల్లో,రాంఖీ సంస్థ
చెత్త నిర్వహణ కార్యక్రమం లో ఉంది .రెండు దశాబ్దాల లక్రితం
ప్రారంభించిన జవహర్ నగర్ డంపింగ్ యార్డ్ వల్ల దాని చుట్టూ మూడుకిలో మీటర్ల పరిధిలో భూగర్భ జలాలు కలుషిత మయ్యామని,వాయు కాలుష్యo తో భయంకర మైన
దుర్గంధం వ్యాప్తి చెందడంతో ప్రజలు రోగాల భారిన పడుతున్నారని గత సంవత్సర కాలంగా ఆ డoపింగ్ యార్డును మూసివేయాలని పెద్ద ఆందోళన జరుగుతుంది. దాని నిర్వహణ బాధ్యత ప్రయివేట ఏజెన్సీ రాంఖీ ఇంజనీర్స్ తీసుకున్న తర్వాత నే పరిస్థితులు ఇట్లా దిగజారాయని ప్రజలు అంటున్నారు.ప్రతి రోజు దాదా దాపు 6,000 టన్నుల చెత్త,
నగరం, దాని చుట్టు పక్కల నివాసాల నుండి వెలువడుతుందని నివేదికలు తెలుపుతున్నాయి.4,000 వేల టన్నుల ఆహారం, తినుబండారాలకు సంబంధించిన మిగులు చెత్త, హోటళ్లు, రెస్టారెంట్లు, రోడ్లపై స్నాక్స్ మ్మే టిఫిన్ సెంటర్లు, టిఫన్ బండ్ల నుండి వెలువడుతుంది. గతంలో ఈ ఆహారానికి సంబంధించిన చెత్తను స్వచ్ఛ ఆటో, టిప్పర్ కార్మికు లే సేకరించేవారు.
కానీ సంవత్సర కాలంగా రాంఖీ లారీలు ఈ ఆహారపు మిగులును తరలిస్తున్నాయి.
ఈ ఆహరపు మిగులు
పందులకు ఆహారంగాను, కంపోస్ట్ ఎరువుల తయారీలో నూ వాడుతారు.దీన్ని అమ్మడం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం రాoఖీ సంస్థ ఖాతాలో కే పోతుంది. గతం లో ఈ డబ్బులు కార్మికులు తీసుకునేవారు.ఇళ్ళలోంచి సేకరించే చెత్తలో లభించే ప్లాస్టిక్, ఇనుము, రాగి, ఇతర లోహాలు,పనికి రాని వస్తు సామాగ్రిని, స్వచ్ఛ ఆటో కార్మికులు స్క్రాప్ వ్యాపారస్తులకు అమ్ము కొని కొంత ఆదాయం సంపాదించుకుంటారు.
ఒక స్వఛ్ఛ ఆటో, టిప్పర్ పై డ్రైవర్ తో సహా ఇద్దరు కార్మికులు పని చేస్తారు.ఈ సంవత్సరం జనవరి
మాసంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం సాలిడ్ వేస్ట్ మేనేజ్ మెంట్ నిబంధనలు, మార్గ దర్శకాలు తయారు చేసి చాలా వివరాలతో కూడిన డ్యాకు మెంట్ ను అన్ని రాష్ట్రాలకు పంపి , 36 నెలల్లో ఆ డ్యాకుమెంట్ లోని అంశాలను అమలుపర్చాలని ఆదేశాలు జారీ చేసింది.ఆ 80 పేజీల పత్రంలో రకరకాలవ్యర్థ పదార్థాలను శాస్త్రీయం గా ఎట్లా వేరు చేయాలి, రసాయన పదార్థాలు, హాస్పిటల్
ల లో నుండి వచ్చే మానవ శరీర భాగాలను , ఫ్యాక్టరీలనుండి వచ్చే రసాయన పధార్థాలు వగైరా ఎట్లా సేకరించాలి, ఏ పద్దతి లో యార్డులో విసర్జించాలి అన్న విషయాలు వివరంగా ఉన్నాయి.
కానీ,వివిధ వ్యవస్థ ల్లో సేకరించిన చెత్తను ఎట్ల రవాణా చేయాలి అన్న అంశానికి సంబంధించిన నియమాలు కానీ వివరణ లు కానీ లేవు.తెలంగాణ పభుత్వం కేంద్రం నిర్దేశించిన మార్గ దర్శకాల నెపంతో చెత్త తరలింపు వ్యవస్థను తా రాంఖీ ఎన్విరో ఇంజనీర్ ప్రయివేటు సంస్థకు అప్ప చెప్పాలనే ఆలోదన చేస్తుంది.అంటే స్వయం కృషితో, స్వయం ఉపాధి కార్మికులుగా సేవలందిస్తున్న దాదాపు 15000 మంది కార్మికులను వాళ్ళ స్వచ్ఛ ఆటో, టిప్పర్ వాహనాలలో సహా రాంఖీ ప్ర యివేటు సంస్థ కు అప్పచెప్పాలని, ఆసంస్థతో చేసుకునే ఒప్పదంలో
ఈ కార్మికులకు నెల వారి జీతాలు,ఇంకా కొన్ని అంశాల ప్రస్తావన ఉండే లా చూస్తామ ని ప్రభుత్వం అంటుంది.అంటే ఎంతో కాలంగా కార్మికులు కష్టపడి నిర్మించుకున్న
ఒక స్వయం జీవనోపాధి వ్యవస్థను ప్రయివేటు సంస్థకు దారాదత్తం చేయడం
అన్న మాట. ఆహారం
వoడుకొ ని, కూరలతో వడ్డించుకున్న ఒక విస్తరిని తమ నుండి లాక్కొని,ఒక సంస్థకు అందించ డమే ఈ ప్రభుత్వ ఆలోచన అని కార్మికులు అంటున్నారు.ఈ మధ్య జరిగిన తెలంగాణ రాష్ట్ర కౌన్సిల్ సమావేశంలో, టి.జి.ఎస్ నేత, ఎం.ఎల్.సి,ఫ్రొ.కోదండరాం, స్వచ్ఛ కార్మికుల సామాజిక భద్రత, రక్షణ గురించి ప్రభుత్వం ఆలోచన తెలియ చేయాలని కోరాడు.దానికి జవాబుగా మంత్రి దుద్దిళ్ళ
శ్రీధర్ బాబు స్వఛ్ఛ, ఆటో , టిప్పర్ కార్మికుల కు ప్రభుత్వంతో ఏమి సంబంధం లేదని, వాళ్ళ బాగోగులు చూసుకునే అంశం రాoఖీ సంస్థ కే ప్రభుత్వం అప్ప చెప్పిందని సమా ధానమిచ్చారు.గతమూడు నెలలుగా,ప్రజలకు తమ సేవలు అందించుకుంటూనే, తమ స్వచ్ఛ ఆటో, టిప్పర్ వ్యవస్థమ ప్రయివేటు కంపెనీ రాంఖీ ఇంజనీరింగ్ సంస్థకు ఇవ్వకూడదని. తమకు సామజిక భద్రత, ప్రమాద భీమా, ఆరోగ్యరక్షణ వ్యవస్థ,
మానవీయ మైన పని పరిస్థితులు కల్పించాలని ప్రభుత్వాన్ని కోరుతున్నారు. తమకు కొత్త ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు అందించాలని, పాత వాహనాల మరమ్మతులకు, డిజిల్,కోసం నెలకు కొంత డబ్బు ఇవ్వాలని కోరుతున్నారు. తామే,ఎంతో కష్టపడి , తమనిధుల తో నే వాహనాలు ఖరీదు చేసి, ప్రజలకు సేవ అందిస్తున్న తమ స్వయం ఉపాధి ప్రక్రియ సంస్థను ఎట్టి పరిస్థితుల్లో ను ప్రయివేటు కంపెనీకి అప్పచెప్ప వద్దని కార్మికులు గొంతెత్తి నినదిస్తున్నారు. మరి, వారి సేవలను రోజు పొందుతున్న వారిగా, పౌరులుగా మనం వారికి సంఘీ్ భావం తెలుపుదామా!
**ఎస్. జీవన్ కుమార్ మానవ హక్కుల వేదిక.**
