హైదరాబాద్ జల వ్యవస్థ – విచ్ఛిన్నమైన గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ*

*హైదరాబాద్ జల వ్యవస్థ – విచ్ఛిన్నమైన గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ*

*సీతారాం ధూళిపాళ - వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు,ది సిటిజన్స్ కౌన్సిల్*

బాపట్ల కృష్ణమోహన్, మీడియా టుడే, మే 30:

హైదరాబాద్ నగరం ఒకప్పుడు కుతుబ్ షాహీలు,నిజాంలు అభివృద్ధి చేసిన అద్భుతమైన గొలుసుకట్టు చెరువుల (Chain-Link Lakes) వ్యవస్థతో ప్రసిద్ధి చెందింది.ఒక చెరువు నిండితే అదనపు నీరు కాలువలు, వాగులు,నాళాల ద్వారా తదుపరి చెరువుకు చేరేది.ఈ సహజ ప్రక్రియ వల్ల వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకి భూగర్భ జలాలు సమృద్ధిగా పునరుద్ధరించబడేవి. అదే సమయంలో వరదల తీవ్రత కూడా తగ్గేది.నేడు కోటి మందికి పైగా జనాభా కలిగిన హైదరాబాద్ మహానగర ప్రాంతంలో ఈ సహజ జల వ్యవస్థ తీవ్రంగా దెబ్బతింది. వేలాది చెరువులు,కుంటలు, వాటిని అనుసంధానించే ఫీడర్ ఛానెల్లు ఆక్రమణలు,రియల్ ఎస్టేట్ అభివృద్ధి,ప్రణాళికలేని పట్టణీకరణ కారణంగా కనుమరుగవుతున్నాయి లేదా పరస్పర అనుసంధానం కోల్పోతున్నాయి.ముఖ్యంగా ఫీడర్ ఛానెల్ల ఆక్రమణలు, నాళాల కాంక్రీటీకరణ ఆందోళనకర అంశాలు. గతంలో మట్టి నాళాలు వర్షపు నీటిని భూమిలోకి ఇంకించి భూగర్భ జలాలను పెంచేవి. ప్రస్తుతం కాంక్రీటు నాళాలు నీటిని వేగంగా తరలిస్తున్నప్పటికీ, భూమిలోకి నీరు ఇంకే అవకాశాన్ని పూర్తిగా అడ్డుకుంటున్నాయి. అలాగే రోడ్లు,కాలనీలు,వాణిజ్య సముదాయాల విస్తృత కాంక్రీటీకరణ కారణంగా నగరంలోని సహజ జల శోషణ సామర్థ్యం గణనీయంగా తగ్గిపోయింది.దీని ఫలితంగా హైదరాబాద్ వర్షాకాలంలో వరదలు,వేసవిలో నీటి కొరత అనే విరుద్ధ పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటోంది. తగినంత వర్షపాతం నమోదవుతున్నప్పటికీ,అధిక భాగం వర్షపు నీరు ఉపరితల ప్రవాహంగా వెళ్లిపోతోంది.దీంతో భూగర్భ జలాలు క్షీణించి బోర్‌వెల్లు,ట్యాంకర్లపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.దీర్ఘకాలిక జల భద్రత కోసం ప్రభుత్వం గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ పునరుద్ధరణకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి. ఫీడర్ ఛానెల్లలోని ఆక్రమణలను తొలగించడం, చెరువులను పరస్పరం అనుసంధానం చేయడం,బఫర్ జోన్లను పరిరక్షించడం,నాళాల అనవసర కాంక్రీటీకరణను నివారించడం, ప్రతి భవనం మరియు కాలనీలో వర్షపు నీటి సంరక్షణ గుంతలు (Rain Water Harvesting Pits) మరియు ఇంకుడు గుంతలను తప్పనిసరి చేయడం అత్యవసరం. హైదరాబాద్‌లో భూగర్భ జలాల సంక్షోభం వర్షాల కొరత వల్ల కాదు; ప్రకృతి సిద్ధమైన జల నిర్వహణ వ్యవస్థను విచ్ఛిన్నం చేయడం వల్ల ఏర్పడింది. భవిష్యత్ తరాలకు నీటి భద్రత కల్పించాలంటే గొలుసుకట్టు చెరువుల పునరుద్ధరణ,భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్‌కు ప్రాధాన్యతనిచ్చే పట్టణ ప్రణాళికలను అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.