*ప్రెస్ నోట్*
*అప్పు వివాదం సివిల్ కావచ్చు… బెదిరింపులు, బ్లాక్‌మెయిల్ సివిల్ కావు!*
*రుణ వసూలు వేధింపుల ఫిర్యాదులను నిర్లక్ష్యం చేయొద్దు — పోలీసు సిబ్బందికి తప్పనిసరి శిక్షణ ఇవ్వాలి*
*న్యాయవాది, సామాజిక కార్యకర్త వి. రవికృష్ణ డిమాండ్*
బాపట్ల కృష్ణమోహన్, మీడియా టుడే, నవంబర్ 10:
రుణ వసూలు వేధింపుల నుంచి రక్షణ కోరుతూ పోలీసులను ఆశ్రయించే బాధితులను తప్పుపట్టడం, ఫిర్యాదులో పేర్కొన్న నేరపూరిత చర్యలను పరిశీలించకుండా ఇది సివిల్ విషయం అంటూ పక్కన పెట్టడం సమర్థనీయం కాదని న్యాయవాది, సామాజిక కార్యకర్త వి. రవికృష్ణ అన్నారు. రుణ ఒప్పందానికి సంబంధించిన వివాదాలను, వసూలు పేరుతో జరిగే క్రిమినల్ చర్యలను వేర్వేరుగా పరిశీలించాలని స్పష్టం చేశారు.
అప్పు తీసుకున్న వ్యక్తికి చెల్లుబాటయ్యే బకాయిని చెల్లించాల్సిన బాధ్యత ఉంటుంది. అదే వ్యక్తికి బెదిరింపులు, బలవంతపు వసూళ్లు, అశ్లీల చిత్రాల బ్లాక్‌మెయిల్ నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు కూడా ఉంటుంది. అప్పు ఉందనే కారణంతో ఆ హక్కును నిరాకరించలేరు అని పేర్కొన్నారు.
*(1)*: రుణ ఒప్పందం నేరపూరిత చర్యలకు అనుమతిపత్రం కాదు.రుణ మొత్తం, వడ్డీ, వాయిదాలు, బకాయిల లెక్కలకు సంబంధించిన వివాదాలను కోర్టులు, ఆర్బిట్రేషన్ లేదా ఇతర వర్తించే చట్టబద్ధ విధానాల ద్వారా పరిష్కరించుకోవచ్చని తెలిపారు. నిబంధనలకు అనుగుణంగా చెల్లింపు కోరడం, చట్టబద్ధమైన రికవరీ చేపట్టడం అనుమతించబడినప్పటికీ, బెదిరింపులు లేదా బలప్రయోగానికి పాల్పడే అధికారం రుణదాతకు గానీ, ఏజెంట్‌కు గానీ ఉండదన్నారు.
సివిల్ పరిష్కారం అందుబాటులో ఉందనే కారణంతో, అదే వ్యవహారంలో జరిగిన నేరపూరిత చర్యలను విస్మరించలేరు. ఫిర్యాదును లోన్ విషయం అనే ఒకే మాటతో మూసివేయకుండా, అందులో పేర్కొన్న ప్రతి చర్యను చట్టప్రకారం పరిశీలించాలి అని అన్నారు.
*(2)*: బెదిరింపులు, బలవంతపు వసూళ్లపై క్రిమినల్ చట్టం వర్తిస్తుంది.వ్యక్తి ప్రాణం, శరీరం, ఆస్తి లేదా పరువుకు హాని చేస్తామని భయపెట్టే చర్యలు, అవసరమైన నేర అంశాలు ఉన్నచోట భారతీయ న్యాయ సంహిత BNS సెక్షన్ 351 కింద క్రిమినల్ ఇంటిమిడేషన్ పరిధిలోకి రావచ్చని వివరించారు.హాని చేస్తామనే భయంతో నిజాయితీరహితంగా డబ్బు లేదా ఆస్తిని అప్పగించేలా చేసే చర్యలపై BNS సెక్షన్ 308 కింద ఎక్స్‌టార్షన్ నిబంధనలను పరిశీలించాల్సి ఉంటుందన్నారు. ప్రతి ఘటనలో చర్యల స్వభావం, ఉద్దేశం, ఆధారాలను బట్టి తగిన సెక్షన్లు వర్తింపజేయాలని స్పష్టం చేశారు.
*(3)*: మార్ఫింగ్ చిత్రాలతో బ్లాక్‌మెయిల్‌ను ‘రికవరీ’గా చూడకూడదు.బాధితుల ఫొటోలను మార్ఫింగ్ చేసి అశ్లీల రూపంలో వారి కాంటాక్టులకు పంపడం, పంపుతామని బెదిరించడం వంటి ఆరోపణలను అత్యంత తీవ్రంగా పరిగణించాలని కోరారు.
ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో అశ్లీల సమాచారాన్ని ప్రచురించడం లేదా పంపడంపై సమాచార సాంకేతిక చట్టం సెక్షన్ 67, లైంగికంగా స్పష్టమైన చర్యలు లేదా ప్రవర్తనను చూపే సమాచారం విషయంలో సెక్షన్ 67ఏ వర్తింపును సంబంధిత కంటెంట్ ఆధారంగా పరిశీలించాలన్నారు. కేవలం బెదిరింపు జరిగిందా, సమాచారం వాస్తవంగా పంపించారా అనే అంశాలను కూడా వేర్వేరుగా నిర్ధారించాలన్నారు.
*(4)*: అప్పు తీసుకున్నప్పుడు తెలియదా? అనేది రక్షణ కోరిన బాధితుడికి సమాధానం కాదు. లోన్ తీసుకున్నప్పుడు కట్టాలని తెలియదా? కట్టకపోతే వాళ్లు ఇంటికి వస్తారు వంటి వ్యాఖ్యలతో బాధితుడిని వెనక్కి పంపడం సరికాదన్నారు. చట్టబద్ధమైన సంప్రదింపునకు, ఇంటికి వచ్చి బెదిరించడం లేదా అవమానించడానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలన్నారు.
పోలీసులు అప్పు చెల్లింపుల వివాదాన్ని తీర్చాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఫిర్యాదులో నేరపూరిత చర్యలు ఉన్నాయా అని పరిశీలించి, చట్టప్రకారం స్పందించాల్సిన బాధ్యత ఉంటుంది. పోలీస్ స్టేషన్‌లో బాధితుడికి మరోసారి అవమానం ఎదురుకాకూడదు అని పేర్కొన్నారు.
*(5)*: ఫిర్యాదులపై BNSS ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవాలి.
కాగ్నిజబుల్ నేరానికి సంబంధించిన సమాచారం అందినప్పుడు భారతీయ నాగరిక సురక్షా సంహిత BNSS సెక్షన్ 173 ప్రకారం వ్యవహరించాలని కోరారు. నేరం జరిగిన ప్రాంతం వేరనే కారణంతో అటువంటి సమాచారాన్ని స్వీకరించకుండా నిరాకరించకూడదన్నారు.
సెక్షన్ 173 (3) కింద ప్రాథమిక విచారణ అనుమతించే కేసుల్లో, చట్టం నిర్దేశించిన శిక్షా పరిధి, ఉన్నతాధికారి ముందస్తు అనుమతి, గడువు వంటి షరతులను పాటించాలని తెలిపారు. నాన్‌కాగ్నిజబుల్ అంశాలైతే వాటికీ వర్తించే విధానాన్ని అనుసరించాలన్నారు.ప్రతి ఫిర్యాదుకూ ఒకే విధమైన చర్య ఉంటుందని కాదు. కానీ ఫిర్యాదులోని ఆరోపణలను పరిశీలించకుండా సివిల్ అని తేల్చడం చట్టపరమైన పరిశీలనకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు అని స్పష్టం చేశారు.
*(6)*: ఏజెంట్ల వెనుక ఉన్న బాధ్యతనూ పరిశీలించాలి.
RBI రికవరీ నియమాలు బెదిరింపులు, బహిరంగ అవమానం, కుటుంబ సభ్యులు స్నేహితుల గోప్యతకు భంగం, బెదిరించే లేదా అజ్ఞాత కాల్స్, పదేపదే ఫోన్ చేసి వేధించడం వంటి చర్యలను నిషేధిస్తున్నాయని గుర్తుచేశారు. రికవరీని అవుట్‌సోర్స్ చేసినంత మాత్రాన నియంత్రిత రుణదాత బాధ్యత తప్పదన్నారు.బ్యాంకు లేదా NBFCపై ఉండే నియంత్రణపరమైన బాధ్యతను, వ్యక్తులపై క్రిమినల్ బాధ్యతను వేర్వేరుగా పరిశీలించాలని తెలిపారు. ఏజెంట్లతోపాటు వేధింపులను ఆదేశించిన, ప్రోత్సహించిన లేదా తెలిసి అనుమతించిన అధికారుల పాత్రకు ఆధారాలు ఉంటే దర్యాప్తు చేయాలని కోరారు.
*(7)*: పోలీసు సిబ్బందికి తప్పనిసరి శిక్షణ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా SOP అవసరం.
తెలంగాణ DGP, పోలీసు ఉన్నతాధికారులు ఈ కింది చర్యలు చేపట్టాలని రవికృష్ణ డిమాండ్ చేశారు:
*(a)*: హోంగార్డులు, రిసెప్షన్ సిబ్బంది, కానిస్టేబుళ్లు, ఎస్‌ఐలు, ఇన్‌స్పెక్టర్లకు సివిల్ వివాదాలు–క్రిమినల్ చర్యల మధ్య తేడాపై తప్పనిసరి శిక్షణ ఇవ్వాలి.
*(b)*: ఆర్థిక, మానసిక ఒత్తిడిలో ఉన్న బాధితులతో గౌరవంగా వ్యవహరించడం, ప్రమాదాన్ని గుర్తించి తక్షణ సహాయం అందించడంపై అవగాహన కల్పించాలి.
*(c)*: రుణ వసూలు వేధింపుల ఫిర్యాదులకు ప్రత్యేక ప్రామాణిక కార్యాచరణ విధానం—SOP జారీ చేయాలి.
*(d)*: కాల్ రికార్డులు, సందేశాలు, మార్ఫింగ్ చిత్రాలు, బ్యాంకు UPI లావాదేవీలు, ఏజెన్సీ ఆదేశాలు వంటి డిజిటల్ ఆధారాలను సకాలంలో భద్రపరచాలి.
*(e)*: నేరపూరిత ఆరోపణలను పరిశీలించకుండా ఫిర్యాదులు నిరాకరించడం లేదా మూసివేయడంపై ఉన్నతాధికారుల సమీక్ష ఉండాలి. నిర్లక్ష్యం నిర్ధారణ అయితే తగిన శాఖాపరమైన చర్యలు తీసుకోవాలి.
*(8)*: మరణాలపై ఆధారాలతో సమగ్ర విచారణ జరగాలి.రుణ వసూలు వేధింపులతో సంబంధం ఉందనే ఆరోపణలు వచ్చిన మరణాల్లో కమ్యూనికేషన్లు, ఆర్థిక లావాదేవీలు, రికవరీ సూచనలను పరిశీలించాలని కోరారు. ఆత్మహత్యకు ప్రేరేపణకు అవసరమైన చట్టపరమైన అంశాలు, ఉద్దేశం, సంబంధిత చర్యలు ఆధారాలతో నిర్ధారణ అయినచోట BNS సెక్షన్ 108 వర్తింపును పరిశీలించాలన్నారు. మరణం సంభవించిందనే ఒక్క కారణంతో నేరాన్ని నిర్ధారించకుండా, అన్ని కోణాల్లో నిష్పక్షపాత దర్యాప్తు జరపాలని తెలిపారు.వేధింపులు ఎదుర్కొంటున్న ప్రజలు ఆధారాలను భద్రపరచి పోలీసులకు, cybercrime.gov.in ద్వారా ఫిర్యాదు చేయాలని సూచించారు. ఆర్థిక సైబర్ మోసం జరిగితే వెంటనే 1930కు సమాచారం ఇవ్వాలన్నారు. నేరంపై ఫిర్యాదు చేయడానికి రుణదాత సమాధానం కోసం వేచి ఉండాల్సిన అవసరం లేదని తెలిపారు.బాధితుడు సహాయం కోరినప్పుడే వ్యవస్థ స్పందించాలి. ఒక ప్రాణం పోయిన తరువాత మాత్రమే చర్యలు ప్రారంభమయ్యే పరిస్థితి మారాలి. అప్పు చెల్లించాల్సిన బాధ్యతను గుర్తుచేస్తూనే, మనిషి ప్రాణం, గౌరవం, భద్రతను కాపాడటం పోలీసు వ్యవస్థ బాధ్యత అని రవికృష్ణ పేర్కొన్నారు.
